www.TheSeaNation.gr

Η Ευρώπη των «μεγάλων παικτών» και το στοίχημα της συνοχής

Άρθρο του Λεωνίδα Δημητριάδη – Ευγενίδη
Προέδρου Ομίλου Ευγενίδη

"Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις δεν αποτελεί μια ακόμη τεχνική παρέμβαση στην ενιαία αγορά. Αντιθέτως, αποτυπώνει μια σαφή μετατόπιση στην οικονομική κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο στόχος είναι ξεκάθαρος, η δημιουργία μεγαλύτερων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ικανών να ανταγωνιστούν τους αμερικανικούς και κινεζικούς ομίλους.
Με τον περιορισμό της δυνατότητας των κρατών-μελών να μπλοκάρουν συγχωνεύσεις —πέραν ειδικών περιπτώσεων όπως η εθνική ασφάλεια— η Επιτροπή επιχειρεί να άρει εμπόδια που επί χρόνια διατηρούσαν την ευρωπαϊκή αγορά κατακερματισμένη.
Η λογική αυτής της επιλογής είναι εύλογη. Η Ευρώπη δυσκολεύεται διαχρονικά να αποκτήσει την κλίμακα, τη συγκέντρωση κεφαλαίων και την επιχειρηματική ισχύ που χαρακτηρίζουν άλλες μεγάλες οικονομίες.
Οι εθνικές ρυθμίσεις, οι πολιτικές επιφυλάξεις απέναντι στις μεγάλες συγκεντρώσεις και οι διαφορετικές αγορές περιόρισαν την ανάδειξη επιχειρήσεων με πραγματική παγκόσμια εμβέλεια. Υπό αυτή την έννοια, η διευκόλυνση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων μπορεί να ενισχύσει τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης και να αυξήσει το γεωοικονομικό της βάρος.
Ωστόσο, η επιλογή αυτή συνοδεύεται από εύλογους προβληματισμούς.
Πρώτον, η ενίσχυση της συγκέντρωσης ενδέχεται να επηρεάσει τη λειτουργία του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς. Μεγαλύτερες επιχειρήσεις μπορεί να είναι πιο ισχυρές διεθνώς, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν αυξημένη διαπραγματευτική και τιμολογιακή ισχύ στο εσωτερικό.
Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. H Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται ταυτόχρονα να ενθαρρύνει τη δημιουργία μεγαλύτερων σχημάτων και να διασφαλίσει ότι η συγκέντρωση αυτή δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό και τα κίνητρα για καινοτομία.
Δεύτερον, τίθεται ζήτημα οικονομικής κυριαρχίας. Ο περιορισμός της δυνατότητας των κρατών-μελών να παρεμβαίνουν σε συγχωνεύσεις, ιδιαίτερα σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι υποδομές ή το χρηματοπιστωτικό σύστημα, μεταφέρει κρίσιμες αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το ερώτημα για το ποιος ορίζει το «ευρωπαϊκό συμφέρον» και πώς αυτό ισορροπεί με τις εθνικές προτεραιότητες παραμένει ανοιχτό, ιδίως σε μια Ένωση με σημαντικές οικονομικές και παραγωγικές ανισότητες.
Τρίτον, οι επιπτώσεις αυτής της πολιτικής δεν θα είναι συμμετρικές. Οικονομίες με ισχυρή βιομηχανική βάση, βαθιές κεφαλαιαγορές και επιχειρήσεις με διεθνή παρουσία, όπως η Γερμανία, ξεκινούν από πλεονεκτική θέση. Διαθέτουν τα μέσα να διαμορφώσουν και να ηγηθούν της νέας φάσης συγκέντρωσης.
Αντίθετα, χώρες όπως η Ελλάδα εισέρχονται σε αυτό το περιβάλλον με διαφορετικά χαρακτηριστικά: κυριαρχία μικρομεσαίων επιχειρήσεων, περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και έντονο προσανατολισμό στην εγχώρια αγορά.

Σε αυτές τις συνθήκες, η επιτάχυνση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων δεν συνεπάγεται απαραίτητα περισσότερες ευκαιρίες, μπορεί να εντείνει τις πιέσεις, να αυξήσει τον κίνδυνο εξαγορών και να περιορίσει τον χώρο ανάπτυξης για επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν την απαιτούμενη κλίμακα.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο ποιοι θα ωφεληθούν περισσότερο, αλλά και πώς θα κατανεμηθούν τα οφέλη και οι κίνδυνοι. Κοινοί κανόνες που εφαρμόζονται σε άνισες αφετηρίες σπάνια παράγουν ουδέτερα αποτελέσματα· συχνά ενισχύουν εκείνους που είναι ήδη ισχυροί.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδόμησε επί δεκαετίες τη νομιμοποίησή της στην προώθηση του ανταγωνισμού, στη διάχυση της οικονομικής ισχύος και στην προστασία της αγοράς από υπερβολικές συγκεντρώσεις.
Σήμερα, υπό την πίεση του διεθνούς ανταγωνισμού, φαίνεται να μετακινείται προς ένα διαφορετικό υπόδειγμα με μεγαλύτερα επιχειρηματικά σχήματα, λιγότερα εθνικά εμπόδια και μεγαλύτερη ανοχή στη συγκέντρωση.
Η μετατόπιση αυτή δεν είναι απλώς τεχνική. Αγγίζει τον ίδιο τον χαρακτήρα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η οποία ιστορικά στηρίχθηκε σε μια πιο αποκεντρωμένη παραγωγική δομή, με ισχυρή παρουσία μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και περιφερειακών οικονομιών.
Η ανάγκη ενίσχυσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης είναι πραγματική. Σε ορισμένους κλάδους, άλλωστε, η επίτευξη κλίμακας αποτελεί προϋπόθεση για ουσιαστική συμμετοχή στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Ωστόσο, η επιδίωξη αυτή δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη.
Το στοίχημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο η ενίσχυση της ισχύος της προς τα έξω, αλλά και η διατήρηση της εσωτερικής της συνοχής".