www.TheSeaNation.gr

Η Ευρώπη και η Ενεργειακή της Απεξάρτηση

Άρθρο του Λεωνίδα Δημητριάδη – Ευγενίδη

Προέδρου Ομίλου Ευγενίδη

Η γεωπολιτική κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν άλλαξε μόνο τις διεθνείς ισορροπίες. Διαμόρφωσε εκ νέου τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης, επηρεάζοντας άμεσα τη ναυτιλία, τη βιομηχανία και τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού. Μέσα σε λίγα χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει το μοντέλο της μακροχρόνιας εξάρτησης από τη Ρωσία σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο και να στραφεί σε ένα νέο, πιο σύνθετο σύστημα προμηθειών.

Για δεκαετίες, η Ευρώπη λειτουργούσε με ένα σχετικά σταθερό και οικονομικά αποδοτικό ενεργειακό μοντέλο. Το ρωσικό φυσικό αέριο έφτανε μέσω αγωγών, ενώ το ρωσικό πετρέλαιο μεταφέρονταν από τη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα. Οι αποστάσεις ήταν μικρές, το μεταφορικό κόστος περιορισμένο και οι ροές σταθερές και προβλέψιμες, εξασφαλίζοντας ανταγωνιστικότερο ενεργειακό κόστος για τη βιομηχανία και τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Μετά το 2022, το σύστημα αυτό ουσιαστικά κατέρρευσε. Στον τομέα του πετρελαίου, η Ευρώπη αναγκάστηκε να αντικαταστήσει περίπου 2 έως 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού αργού ημερησίως με νέες προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Μέση Ανατολή, τη Δυτική Αφρική και τη Βραζιλία. Η αλλαγή αυτή μετέβαλε ριζικά τη γεωγραφία των θαλάσσιων μεταφορών ενέργειας.

Η βασική μεταβολή δεν αφορούσε μόνο τις ποσότητες, αλλά κυρίως το μεταφορικό έργο. Ένα φορτίο αργού πετρελαίου που παλαιότερα ταξίδευε από τη Βαλτική προς το Ρότερνταμ μέσα σε λίγες ημέρες, πλέον μπορεί να προέρχεται από τον Κόλπο του Μεξικού, τη Σαουδική Αραβία, τη Βραζιλία ή τη Δυτική Αφρική. Το ίδιο φορτίο διανύει τώρα πολλαπλάσια απόσταση. Αυτό οδήγησε σε μεγάλη αύξηση των λεγόμενων tonne-miles, δηλαδή του γινομένου «τόνοι επί ναυτικά μίλια», που αποτελεί βασικό δείκτη μεταφορικού έργου στη ναυτιλία.

Η αύξηση των tonne-miles είχε άμεσες επιπτώσεις στην αγορά των δεξαμενόπλοιων. Μεγαλύτερο μέρος του στόλου δεσμεύτηκε για περισσότερες ημέρες ανά ταξίδι, η διαθέσιμη χωρητικότητα περιορίστηκε, οι ναυλαγορές έγιναν πιο σφιχτές και τα freight rates κινήθηκαν ανοδικά. Η αγορά πετρελαίου έγινε λιγότερο αποδοτική από πλευράς κόστους και logistics, αλλά ταυτόχρονα ενισχύθηκε η στρατηγική σημασία της διεθνούς ναυτιλίας δεξαμενόπλοιων.

Παράλληλα, στον τομέα του φυσικού αερίου, η Ευρώπη υποχρεώθηκε να αντικαταστήσει δεκάδες δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού pipeline gas με LNG και νέες πηγές προμήθειας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Κατάρ, τη Νορβηγία και άλλες αγορές. Η μετάβαση αυτή αύξησε σημαντικά το ενεργειακό κόστος, καθώς το LNG απαιτεί πολύ πιο σύνθετες και δαπανηρές υποδομές μεταφοράς, αποθήκευσης και επαναεριοποίησης.

Έτσι, η κρίση επανέφερε στο προσκήνιο τη σημασία της θαλάσσιας μεταφοράς ενέργειας. Πριν από το 2022, η Ευρώπη βασιζόταν κυρίως στους αγωγούς για την τροφοδοσία της με φυσικό αέριο. Σήμερα, το LNG έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο στο νέο ενεργειακό σύστημα.

Η Ευρώπη κατασκεύασε νέους τερματικούς σταθμούς LNG, εγκατέστησε FSRUs, επένδυσε σε αποθηκευτικές εγκαταστάσεις και αύξησε σημαντικά την εξάρτησή της από τη ναυτιλία και τις παγκόσμιες θαλάσσιες οδούς.

Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από κρίσιμα γεωπολιτικά περάσματα, όπως το Στενό του Ορμούζ, η Διώρυγα του Σουέζ, ο Ατλαντικός και συνολικά οι διεθνείς θαλάσσιες αλυσίδες εφοδιασμού. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη μείωσε μεν την εξάρτησή της από έναν βασικό προμηθευτή, αλλά αύξησε την έκθεσή της σε νέους γεωπολιτικούς και ναυτιλιακούς κινδύνους.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η ελληνόκτητη ναυτιλία βρέθηκε στο κέντρο των εξελίξεων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να ελέγχει περίπου το 23% της παγκόσμιας μεταφορικής ικανότητας σε δεξαμενόπλοια και παραμένει η μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη διεθνώς σε deadweight tonnage. Η αναδιάταξη των ενεργειακών ροών ενίσχυσε τη δραστηριότητα της ελληνόκτητης ναυτιλίας δεξαμενόπλοιων, αύξησε τη σημασία της Μεσογείου ως ενεργειακού κόμβου και ανέδειξε τον ρόλο της ελληνικής ναυτιλίας ως κρίσιμου παράγοντα σταθερότητας και προσαρμογής των ευρωπαϊκών ενεργειακών εφοδιαστικών αλυσίδων.

Στην πράξη, η ελληνική ναυτιλία λειτούργησε ως ένας από τους βασικούς μηχανισμούς προσαρμογής της Ευρώπης στη νέα ενεργειακή και γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μετά το 2022.

Ωστόσο, η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία είχε πολύ υψηλό οικονομικό κόστος για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το συνολικό πρόσθετο βάρος από ακριβότερο LNG, replacement crude, αυξημένα ναυτιλιακά κόστη, νέες ενεργειακές υποδομές, κρατικές επιδοτήσεις, πληθωριστικές πιέσεις και απώλεια βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας εκτιμάται ότι μπορεί να φτάνει τα 300 έως 700 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2022–2025.

Από αυτό το ποσό, περίπου 200 έως 350 δισεκατομμύρια ευρώ συνδέονται άμεσα με το ενεργειακό και logistics κόστος, ενώ το υπόλοιπο αφορά κρατικές παρεμβάσεις, πληθωρισμό και ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις.

Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά με οικονομικούς όρους. Για την Ευρώπη, η ενεργειακή αναδιάταξη αποτέλεσε μια στρατηγική επιλογή ασφάλειας, διαφοροποίησης και ανθεκτικότητας απέναντι σε γεωπολιτικές εξαρτήσεις που είχαν καταστεί πλέον υψηλού ρίσκου. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή προσαρμογή πραγματοποιήθηκε με πολύ υψηλό τίμημα για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, τα δημόσια οικονομικά και τελικά για το συνολικό κόστος διαβίωσης των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Η Ευρώπη απέκτησε μεγαλύτερο βαθμό ενεργειακής διαφοροποίησης και ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά το νέο ενεργειακό μοντέλο είναι ακριβότερο, πιο σύνθετο και περισσότερο εξαρτημένο από τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Η παγκοσμιοποίηση της ενέργειας δεν σταμάτησε. Αναμορφώθηκε.

Και μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η ναυτιλία — και ιδιαίτερα η ελληνική ναυτιλία — αποκτά ακόμη πιο στρατηγικό ρόλο στη σταθερότητα, την ανθεκτικότητα και τη λειτουργία του διεθνούς ενεργειακού συστήματος.