BIMCO/ICS: Έλλειμμα 113.735 αξιωματικών έως το 2030.

Η Έκθεση BIMCO/ICS Seafarer Workforce Report 2026 αναδεικνύει μια ολοένα και εντονότερη διαρθρωτική ανισορροπία στην παγκόσμια αγορά ναυτικών. Με κινητήριες δυνάμεις την ανάκαμψη μετά την πανδημία και τη διεύρυνση του στόλου, η ζήτηση για ναυτικούς πιστοποιημένους σύμφωνα με τη Σύμβαση STCW έχει αυξηθεί κατά 35% την τελευταία πενταετία, ξεπερνώντας τις προηγούμενες προβλέψεις. Ο παγκόσμιος εμπορικός στόλος βασίζεται πλέον σε περίπου 2,57 εκατ. ναυτικούς, οι οποίοι εργάζονται σε 85.148 πλοία.

Παρότι ο κλάδος διαθέτει πλεόνασμα 56.890 κατωτέρων πληρωμάτων (ratings) με πιστοποίηση STCW, αντιμετωπίζει άμεσο έλλειμμα 39.100 αξιωματικών. Χωρίς σταθερές επενδύσεις στην εκπαίδευση και την προσέλκυση νέου προσωπικού, η έκθεση προβλέπει ότι το κενό αυτό θα μπορούσε να φτάσει τους 113.735 αξιωματικούς έως το 2030.

Η αύξηση και μόνο του αριθμού των δοκίμων δεν θα είναι αρκετή. Όλο και περισσότερο, οι διαχειρίστριες εταιρείες πλοίων επικεντρώνονται στην εξέλιξη έμπειρων μελών κατωτέρων πληρωμάτων σε αξιωματικούς, μέσα από οργανωμένες διαδρομές επαγγελματικής εξέλιξης που υποστηρίζονται από ψηφιακή αξιολόγηση, στοχευμένη εκπαίδευση και mentoring.

Εντοπισμός των μελλοντικών αξιωματικών μέσω δεδομένων

Παραδοσιακά, η εξέλιξη ενός μέλους κατώτερου πληρώματος σε αξιωματικό βασιζόταν σε σύνθετες διοικητικές διαδικασίες και σε υποκειμενικές αξιολογήσεις επί του πλοίου. Σήμερα, τα ψηφιακά συστήματα ανάλυσης στοιχείων πληρωμάτων επιτρέπουν στις διαχειρίστριες εταιρείες να εντοπίζουν υποψηφίους με υψηλές προοπτικές, χρησιμοποιώντας αντικειμενικούς δείκτες επάρκειας, επιδόσεων ασφάλειας και επιχειρησιακής ικανότητας.

Ωστόσο, στελέχη του κλάδου προειδοποιούν ότι το πλεόνασμα στα κατώτερα πληρώματα δεν πρέπει να θεωρείται ως μια απλή λύση στο έλλειμμα αξιωματικών. Ο Maneesh Pradhan, Chief Operating Officer και Global Head of Crewing της Synergy Marine Group, τονίζει ότι η μετατροπή αυτού του ανθρώπινου δυναμικού σε αξιωματικούς απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση:

«Υπάρχει σημαντικό δυναμικό, αλλά οι αριθμοί δεν πρέπει να διαβάζονται σαν μια απλή αριθμητική αντιστάθμιση. Ένα πλεόνασμα στα κατώτερα πληρώματα δεν μπορεί να μετατραπεί απευθείας σε προσφορά αξιωματικών.

Η εξέλιξη εξακολουθεί να απαιτεί εγκεκριμένη εκπαίδευση και κατάρτιση, απαιτούμενη θαλάσσια υπηρεσία, πιστοποίηση, αξιολόγηση και αποδεδειγμένη επάρκεια σύμφωνα με τη STCW. Τα έμπειρα κατώτερα πληρώματα διαθέτουν μια ισχυρή επιχειρησιακή βάση, ωστόσο ένας αξιωματικός πρέπει επίσης να μπορεί να ασκεί κρίση υπό πίεση. Για τον λόγο αυτό εξετάζουμε όχι μόνο την τεχνική επάρκεια και τα χρόνια υπηρεσίας, αλλά και τη συμπεριφορά σε θέματα ασφάλειας, την αξιοπιστία, την ικανότητα μάθησης και προσαρμογής, την πρωτοβουλία, τις ηγετικές δυνατότητες και την προθυμία ανάληψης ευθύνης».

Η Synergy υποστηρίζει αυτή την προσέγγιση μέσω του ψηφιακού της εργαλείου Skill Map. Όπως εξηγεί ο Pradhan:

«Συγκεντρώνει τις πιστοποιήσεις, τα στοιχεία εκπαίδευσης, τη θαλάσσια υπηρεσία, την εμπειρία ανά βαθμό και τις επιχειρησιακές επιδόσεις, δίνοντας στις ομάδες στελέχωσης, εκπαίδευσης και διοίκησης στόλου πληρέστερη εικόνα της εξέλιξης ενός ατόμου και της δυνητικής ετοιμότητάς του για προαγωγή. Είναι ένα εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων και σχεδιασμού ανάπτυξης, όχι μια αυτοματοποιημένη βάση για προαγωγή».

Ασφαλής ανάπτυξη αξιωματικών

Η έκθεση επισημαίνει επίσης τη βελτίωση της εκπαιδευτικής ικανότητας. Η παγκόσμια αναλογία δοκίμων αξιωματικών προς πιστοποιημένους αξιωματικούς έχει βελτιωθεί σε 1 προς 3,8, από 1 προς 4,8 το 2021 και 1 προς 7,6 το 2015, αυξάνοντας έτσι τις διαθέσιμες ευκαιρίες εκπαίδευσης επί πλοίου.

Τα μέλη κατωτέρων πληρωμάτων που εξελίσσονται σε αξιωματικούς μεταφέρουν επίσης μαζί τους πρακτική εμπειρία στη λειτουργία του πλοίου, στη ναυτοσύνη και στην ασφάλεια επί του πλοίου.

Η οργανωμένη καθοδήγηση και η εκπαίδευση μέσω προσομοιωτών είναι κεντρικά στοιχεία ώστε αυτή η εμπειρία να μετατραπεί σε ασφαλή ηγεσία. Όπως αναφέρει ο Pradhan:

«Αντιμετωπίζουμε τη μετάβαση ως μια ελεγχόμενη αύξηση ευθύνης και όχι ως ένα μεμονωμένο γεγονός προαγωγής. Η προετοιμασία κάποιου για ένα chemical tanker, ένα gas carrier ή ένα πλοίο διπλού καυσίμου δεν είναι ίδια με την προετοιμασία για ένα συμβατικό bulk carrier. Η προσομοίωση είναι ιδιαίτερα πολύτιμη, επειδή επιτρέπει στους υποψηφίους να εξασκούνται σε τεχνικές εργασίες, στην επικοινωνία και στη λήψη αποφάσεων σε ρεαλιστικές συνθήκες, χωρίς να εκτίθεται το πλοίο ή το πλήρωμα σε επιχειρησιακό κίνδυνο».

Η Synergy ενισχύει αυτή την προσέγγιση μέσω της εγκατάστασης Marine Advanced Simulation and Training (MAST), η οποία δημιουργήθηκε ως κοινοπραξία με τη Mitsui O.S.K. Lines (MOL), όπου οι υποψήφιοι αξιολογούνται σε ρεαλιστικά επιχειρησιακά σενάρια πριν εξελιχθούν σε ρόλους αξιωματικών.

Παρόμοια προσέγγιση έχει υιοθετήσει και η Anglo-Eastern. Ο Vinay Singh, Group Managing Director, Marine HR της Anglo-Eastern, αναφέρει ότι το Knowledge, Skills and Behaviour (KSB) Framework και το Career Care Programme, που ξεκίνησαν το 2024, διασφαλίζουν ότι οι υποψήφιοι αξιολογούνται με κριτήρια που υπερβαίνουν την απλή κατοχή πιστοποιητικών.

Ο Singh σημειώνει:

«Η απόκτηση πιστοποιητικού αξιωματικού αποτελεί μόνο ένα ορόσημο στη διαδικασία. Μόλις ένα μέλος κατώτερου πληρώματος αποκτήσει τα προσόντα αξιωματικού, υποχρεούται να περάσει από την ίδια οργανωμένη διαδικασία αξιολόγησης και επιλογής με οποιονδήποτε άλλο υποψήφιο αξιωματικό που εντάσσεται στον στόλο της Anglo-Eastern».

Ο Singh πρόσθεσε ότι οι υποψήφιοι ολοκληρώνουν εκπαίδευση και αξιολόγηση σε προσομοιωτές διάρκειας δύο έως τριών εβδομάδων πριν από την προαγωγή τους. Στη συνέχεια, οι νεοπιστοποιημένοι αξιωματικοί τοποθετούνται σε πλοία μαζί με έμπειρους πλοιάρχους και ανώτερους αξιωματικούς, οι οποίοι τους παρέχουν καθοδήγηση, mentoring και πρακτική υποστήριξη κατά την κρίσιμη περίοδο μετάβασης.

Αυτή η δομημένη προσέγγιση συμβάλλει στο να διασφαλίζεται ότι η προαγωγή αντανακλά πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα και όχι απλώς την κατοχή πιστοποίησης, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει στους νέους αξιωματικούς την υποστήριξη που χρειάζονται για να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και ηγετικές ικανότητες στη θάλασσα.

Εκπαίδευση για μια νέα γενιά πλοίων

Η πρόκληση σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού συμπίπτει με τις ταχύτατες τεχνολογικές αλλαγές στον παγκόσμιο στόλο. Η διάδοση της πρόωσης διπλού καυσίμου και των εναλλακτικών καυσίμων, όπως μεθανόλη, αμμωνία και LNG, αυξάνει το επίπεδο τεχνικής επάρκειας που απαιτείται τόσο στα τμήματα καταστρώματος όσο και μηχανής.

Ως αποτέλεσμα, οι κορυφαίες διαχειρίστριες εταιρείες αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο την εκπαίδευση και τη διατήρηση του προσωπικού ως στρατηγικές επενδύσεις που ενισχύουν την ασφάλεια, την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και τη μακροπρόθεσμη προστασία των περιουσιακών στοιχείων.

Η πιστοποίηση STCW παρέχει τη βάση της γενικής γνώσης και επάρκειας, αλλά η επιχειρησιακή ετοιμότητα που σχετίζεται με συγκεκριμένο πλοίο και συγκεκριμένο ρόλο απαιτεί πρόσθετη εξοικείωση και εκπαίδευση από την ίδια την εταιρεία, ιδίως καθώς νέες τεχνολογίες και εναλλακτικά καύσιμα εισέρχονται στον στόλο.

Το ICS έχει υποστηρίξει αυτή τη διάκριση καθ’ όλη τη διάρκεια της εν εξελίξει συνολικής αναθεώρησης της Σύμβασης STCW. Ειδικά για τα εναλλακτικά καύσιμα, η Maritime Just Transition Task Force (MJTTF) έχει επίσης αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για τη δημιουργία προγραμμάτων εξοικείωσης με εναλλακτικά καύσιμα, παρέχοντας ένα πλαίσιο ώστε οι εταιρείες να μπορούν να προετοιμάζουν τους ναυτικούς για τα συγκεκριμένα καύσιμα και τις τεχνολογίες που θα συναντούν επί των πλοίων.

Ο Pradhan υποστηρίζει ότι η πιστοποίηση STCW πρέπει να συμπληρώνεται από συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη:

«Η πιστοποίηση STCW παραμένει η απαραίτητη βάση, αλλά από μόνη της δεν μπορεί να προβλέψει κάθε πρόκληση που συνδέεται με ένα συγκεκριμένο πλοίο και δημιουργείται από τα νέα καύσιμα, τον αυτοματισμό και τα ολοκληρωμένα ψηφιακά συστήματα.

Ο κλάδος πρέπει να εφαρμόζει στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων την ίδια πειθαρχία, συνέχεια και μακροπρόθεσμη προσέγγιση που εφαρμόζει στις επενδύσεις σε υλικά περιουσιακά στοιχεία. Ένα προηγμένο πλοίο δεν καθίσταται ασφαλές απλώς και μόνο επειδή εγκαταστάθηκε η τεχνολογία. Η ασφάλεια και η απόδοσή του εξαρτώνται τελικά από την επάρκεια, την κρίση και την αυτοπεποίθηση των ανθρώπων που έχουν αναλάβει να το λειτουργούν».

Ο Singh συμμερίζεται αυτή την άποψη, επισημαίνοντας τις επενδύσεις της εταιρείας σε εξειδικευμένες υποδομές εκπαίδευσης:

«Συμφωνούμε ότι η προσέλκυση προσωπικού και η εκπαίδευση δεν αποτελούν διοικητικά γενικά έξοδα, αλλά μια μορφή CapEx, απαραίτητη για την ασφαλή λειτουργία των ολοένα πιο σύνθετων πλοίων που τίθενται σε υπηρεσία.

Οι δικές μας επενδύσεις στην εκπαίδευση, μεταξύ των οποίων το πρώτο παγκοσμίως εκπαιδευτικό σύστημα προσομοίωσης ανεφοδιασμού LNG/αμμωνίας στην AEMA, η διευρυμένη εγκατάσταση εκπαίδευσης ME-GI με την Everllence στο AEMTC Mumbai και η εκπαίδευση περισσότερων από 3.000 ναυτικών σε λειτουργίες διπλού καυσίμου έως τα μέσα του 2025, αντανακλούν αυτή την αντίληψη στην πράξη».

Δημιουργώντας μια μακροπρόθεσμη δεξαμενή ανθρώπινου δυναμικού

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην εκπαίδευση και στις καθημερινές επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Η αποδέσμευση έμπειρων μελών κατωτέρων πληρωμάτων προκειμένου να παρακολουθούν μαθήματα, να δίνουν εξετάσεις και να συμπληρώνουν εποπτευόμενη θαλάσσια υπηρεσία απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ανθρώπινου δυναμικού, ώστε να διατηρείται ταυτόχρονα η ασφαλής επάνδρωση των πλοίων και να δημιουργείται η επόμενη γενιά αξιωματικών.

Όπως καταλήγει ο Singh:

«Εάν ο κλάδος συνολικά πρόκειται να μετατρέψει το πλεόνασμα των κατωτέρων πληρωμάτων στους αξιωματικούς που θα χρειαστούμε, αυτό το τρίπτυχο υποδομών, επενδύσεων και εσωτερικής διαχείρισης θα πρέπει να γίνει καθιερωμένη πρακτική.

Αυτή η αλλαγή ξεπερνά τις δυνατότητες οποιασδήποτε μεμονωμένης εταιρείας. Θα χρειαστεί πλοιοκτήτες, διαχειρίστριες εταιρείες, φορείς εκπαίδευσης, οργανώσεις του κλάδου και κυβερνήσεις χωρών που προμηθεύουν ναυτικό εργατικό δυναμικό να κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση, με τον καθένα να αναλαμβάνει το δικό του μερίδιο ευθύνης».